Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in imzaladığı yasayla dört sesin yazımı değişirken, yeni düzenlemenin temel amacı yazım sistemindeki sorunları gidermek, Özbekçenin dijital ortamlarda kullanımını kolaylaştırmak ve uluslararası standartlarla uyumu güçlendirmek.
Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Latin alfabesi temelli Özbek alfabesinin geliştirilmesini öngören yasayı imzaladı. Gelişmeyi 21 Ekim’de Cumhurbaşkanlığı İdaresi Başkanı Saida Mirziyoyeva duyurdu.
Mirziyoyeva, uzun yıllardır tartışılan alfabe meselesine ilişkin düzenlemeyi tarihî bir adım olarak nitelendirdi. Aralık 2023’te değişiklik girişimini başlattığını belirten Mirziyoyeva, yeni düzenlemenin Özbekçenin yazımındaki eksiklikleri gidermeyi ve dilin dijital dünyadaki konumunu güçlendirmeyi amaçladığını ifade etti.
Peki, alfabenin değiştirilmesine neden ihtiyaç duyuldu?
Özbekistan yönetiminin açıklamalarına göre değişikliğin temelinde, mevcut Latin alfabesinin yazım ve kullanımında karşılaşılan sorunlar bulunuyor. Bazı seslerin iki karakterle gösterilmesi, özellikle bilgisayar sistemlerinde, dijital metinlerde ve uluslararası belge işlemlerinde yazım birliği sağlanmasını zorlaştırabiliyor. Yeni düzenlemeyle seslerin daha sade ve tutarlı biçimde gösterilmesi, Özbekçenin dijital ortamlarda daha kolay kullanılabilmesi ve alfabenin uluslararası ISO standartlarıyla uyumunun güçlendirilmesi hedefleniyor.
Yeni sistemde dört sesin yazımı değiştirilecek. Buna göre Sh yerine Ş, Ch yerine Ç, Oʻ yerine Ö ve Gʻ yerine Ğ kullanılacak. Böylece alfabe 28 harf ve bir kesme işaretinden oluşacak. Mevcut alfabedeki diğer harfler korunurken, Ng ayrı bir alfabe birimi olmaktan çıkarılacak; ancak dildeki kullanımı devam edecek.
Geçiş aşamalı olarak gerçekleştirilecek
Saida Mirziyoyeva’nın açıklamasına göre mevcut resmî belgeler, ulusal para birimi ve menkul kıymetler geçerliliğini koruyacak. Ders kitapları, tabelalar ve yönlendirme levhaları ise kullanım süreleri sona erdikçe aşamalı olarak yenilenecek.
Özbekistan Parlamentosu, yasa tasarısını 10 Eylül’deki 19. Genel Kurul toplantısında kabul ederek Cumhurbaşkanı’nın onayına sunmuştu.
Özbekistan’da Latin alfabesine geçiş kararı 1993 yılında alınmış, alfabenin mevcut biçimi 1995 yılında kabul edilmişti. Yeni düzenleme, ülkenin Latin temelli yazı sisteminde yapılan önemli değişikliklerden biri olarak öne çıkıyor.
Yazar: Gülçin Hayat
