Türkiye'de gündem bazen öyle hızlı değişiyor ki, ülkenin geleceğini ilgilendiren gelişmeler birkaç günlük siyasi tartışmaların gölgesinde kalabiliyor. Ancak bazı haberler vardır ki, üzerinden sessizce geçmek mümkün değildir. Çünkü mesele yalnızca bugünü değil, yarını da ilgilendirir.
Son günlerde Ankara'da yaşanan fon krizi üzerinden yürütülen tartışmalar, siyaset dünyasının ve kamuoyunun dikkatini başkente çevirmiş durumda. Siyasi açıklamalar, karşılıklı suçlamalar ve tartışmalar gündemin merkezine yerleşirken Diyarbakır'dan gelen çok daha kapsamlı bir siyasi yapılanma haberi yeterince konuşulmadı.
Oysa üzerinde durulması gereken ciddi bir gelişme yaşandı.
Diyarbakır'da, 7 Kasım 2026 tarihinde düzenlenen ve basına kapalı gerçekleştirilen konferansın ardından 9 Kasım'da Kürdistan Ulusal İttifakı'nın (HEVBENDÎ) kuruluşu ilan edildi. Konferansa 170 siyasetçinin katıldığı, 51 kişilik bir Meclis oluşturulduğu ve dokuz kişilik bir Yürütme Kurulu kurulmasının kararlaştırıldığı açıklandı.
Buraya kadar bakıldığında farklı siyasi yapıların bir araya gelerek ittifak kurması gibi görülebilir. Ancak kuruluş bildirgesinin içeriği okunduğunda meselenin sıradan bir siyasi birliktelikten ibaret olmadığı anlaşılıyor.
Çünkü bildirgede Kürt milletinin kendi kaderini belirlemesi, kendi ülkesi olarak tanımlanan Kürdistan üzerinde egemenliğe ve siyasi statüye sahip olması, kendisini yönetebilmesi gibi ifadeler yer alıyor. Ayrıca Kürdistan'ın dört parçasındaki siyasi güçlerle dayanışma geliştirilmesi ve uluslararası diplomatik çalışmaların güçlendirilmesi hedefleniyor.
Dikkat edilmesi gereken konu bu!
Terörsüz Türkiye sürecinde silah bırakmanın konuşulduğu bir dönemde, HEVBENDÎ'nin kuruluş bildirisinde “her türlü meşru mücadele” ifadesini kullanması ayrıca açıklanmaya muhtaçtır. Burada kastedilen yalnızca siyasi, hukuki ve diplomatik mücadele midir, yoksa daha geniş bir mücadele anlayışı mı öngörülmektedir? Silahların bırakılmasının gündemde olduğu bir süreçte, böylesine kapsamlı bir ifadenin sınırlarının açıkça tanımlanmaması gerekmez mi?
Daha da önemlisi, bu mücadele kime veya hangi siyasi otoriteye karşı yürütülecektir? Türkiye'nin toprak bütünlüğü içerisinde egemenlik ve siyasi statü talep edilirken, “her türlü meşru mücadele” ifadesiyle Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin mevcut siyasi ve idari yapısının değiştirilmesine yönelik bir mücadele mi kastedilmektedir? Silah bırakmanın konuşulduğu bir dönemde, mücadelenin yöntemleri kadar muhatabının da açıkça tanımlanması doğru olmaz mı?
Diğer taraftan, PSK Genel Başkanı Bayram Bozyel'in açıklamaları da bu hedefleri daha anlaşılır hâle getiriyor. Bozyel, Kürtler için Türkiye sınırları içerisinde federal bir sistem veya başka bir modelle siyasi statü oluşturulabileceğini ifade ediyor.
Şimdi burada durup düşünmek gerekiyor...
Bir siyasi ittifak neden kendisine 51 kişilik bir Meclis oluşturma ihtiyacı duyuyor? Bu meclisin temsil edeceği siyasi irade nedir ve nihai hedefi nereye ulaşmaktadır?
Elbette bu oluşumun kendi bünyesinde bir meclis kurması, Türkiye sınırları içerisinde yeni bir devletin fiilen kurulduğu anlamına gelmez. Ancak kullanılan kavramlar, açıklanan hedefler ve oluşturulan kurumsal yapı, geleceğe yönelik bir siyasi statü arayışının varlığını ortaya koyuyor.
Özerklik mi? Federal bir yönetim mi? Yoksa daha ileri bir ulusal egemenlik hedefi mi?
Bunların her biri farklı hukuki ve siyasi sonuçlar doğurur. Türkiye'nin üniter devlet yapısı açısından da tartışılması gereken meselelerdir.
Terörsüz Türkiye sürecinin gölgesinde yeni bir siyasi yapılanma mı?
Asıl dikkat çekici nokta ise Türkiye kamuoyuna anlatılan Terörsüz Türkiye sürecinin devam ettiği bir dönemde temel hedef, PKK'nın silah bırakması, örgütün feshedilmesi ve toplumsal bütünleşmenin sağlanması olarak bilinmesidir. Aynı zamanda bildiğimiz kadarıyla, TBMM'nin kamuoyuna açıklanan komisyon raporunda Diyarbakır'da ayrı bir Kürt parlamentosu kurulmasına veya federal bir yönetim oluşturulmasına ilişkin bir düzenleme bulunmuyor.
O hâlde HEVBENDÎ'nin açıkladığı siyasi hedefler bu sürecin neresinde duruyor?
Yani bunu silahların bırakılması başka bir meseledir, Türkiye'nin idari ve anayasal yapısının değiştirilmesine yönelik talepler başka bir meseledir, olarak mı algılamamız gerekiyor? Yani birincisinin toplumsal barışa katkı sağlaması için ikincisinin de kendiliğinden kabul edilmesi gibi mi görmeliyiz bunu?
Türkiye'nin bu ayrımı açık biçimde ortaya koyması gerekiyor.
Kürt vatandaşların kimlik, dil ve kültürel hakları elbette demokratik zeminde tartışılabilir. Ancak siyasi statü, federalizm ve egemenlik talepleri söz konusu olduğunda bunun Türkiye'nin geleceği bakımından ne anlama geldiği de açıkça konuşulmalıdır.
Ankara başka şeyleri konuşurken Diyarbakır'da ne oldu?
Bir de işin kamuoyu ve medya boyutu var.
7 Kasım'da basına kapalı gerçekleştirilen konferansın ardından 9 Kasım'da kamuoyuna duyurulan bu yapılanma, Türkiye'nin siyasi gündeminde çok daha geniş bir tartışmaya konu olmalıydı.
Fakat Ankara'daki fon krizi tartışmaları, siyasi polemikler ve birbirini izleyen gündem başlıkları arasında Diyarbakır'daki gelişmenin yeterince görünür olup olmadığı sorusu ortada duruyor.
Bir başka dikkat çekici ayrıntı da kamuoyuna yansıyan kuruluş görüntülerinde Türkiye bayrağının yer almaması. Diyarbakır'da, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde siyasi bir meclis oluşturuluyor; ancak bu yapılanmanın tanıtımında Türkiye'nin ortak devlet sembolüne neden yer verilmediği sorusu da tartışılmayı hak ediyor. Bu tercih bilinçli bir siyasi mesaj mı, yoksa organizasyonun kendi kurumsal kimliğini öne çıkarma tercihi mi? Bunun açıklığa kavuşması gerekiyor.
Bence burada sorulması gereken ve irdelenmesi gereken en önemli soru şudur: Türkiye'de Terörsüz Türkiye süreci yürütülürken, Kürt siyasi alanında ortaya çıkan bu yeni ittifak, sürecin ardından gündeme gelecek siyasi taleplerin temsilcisi olmayı mı hedefliyor?
Düşünüyorum ki, birincisi burada HEVBENDÎ'nin, kuruluş açıklamasında Kürt siyasi taleplerini ortak bir program altında toplamak istediği duruyor. PSK Genel Başkanı Bayram Bozyel de ittifakın amacını Kürt halkının temel taleplerini ortak siyasi zemine taşımak olarak tanımlıyor...
Peki, TBMM bünyesinde kurulan Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu, Kürt meselesine ilişkin siyasi ve anayasal taleplerin dile getirilmesi için yeterli bir zemin sunmuyor muydu? HEVBENDÎ neden mevcut parlamenter mekanizmalar yerine ayrı bir ulusal siyasi temsil platformu oluşturma ihtiyacı duydu?
Çünkü HEVBENDÎ'nin kuruluş açıklamasını sadece böyle anlamak mümkün, Yani mevcut çözüm sürecini yeterli görmeyen bir siyasi yaklaşım ortaya koyuldu. Özellikle PKK'nın silahsızlandırılması ve Kürt siyasetinin devlet sistemiyle entegrasyonu üzerinden yürütülen çözüm anlayışının, ulusal ve kolektif hakları karşılamayacağını savunuyor. Bu yönüyle HEVBENDÎ, sürecin yalnızca güvenlik boyutuyla sonuçlandırılmasına karşı ayrı bir siyasi hat oluşturuyor.
Burada da ister istemez soruyorsun: Bahçeli devre dışı mı bırakıldı?
Terörsüz Türkiye sürecinin siyasi mimarisine bakıldığında, bu soru artık göz ardı edilemeyecek bir noktaya geliyor. Unutulmamalı ki sürecin ilk siyasi hamlesini yapan Devlet Bahçeli'ydi. DEM Parti sıralarına uzattığı el, 22 Ekim 2024'teki İmralı çağrısı ve ardından TBMM'de komisyon kurulması yönündeki önerisiyle sürecin parlamenter zemine taşınmasını savunan da kendisiydi.
Peki bugün gelinen noktada ne görüyoruz?
İmralı'da Abdullah Öcalan için hazırlanan 250 metrekarelik konut ve çalışma imkânları tartışılırken, Diyarbakır'da HEVBENDÎ adı altında ayrı bir ulusal siyasi ittifak ve 51 kişilik bir meclis oluşturuluyor. Üstelik bu yapı, Türkiye'nin mevcut siyasi ve idari düzenini aşan egemenlik ve statü taleplerini gündeme taşıyor.
Bahçeli'nin önerdiği parlamenter çözüm zemini yeterli görülmedi ise, o zaman sürecin başlangıç mimarlarından Devlet Bahçeli, bugün ortaya çıkan yeni siyasi yapılanmaların ve statü tartışmalarının neresinde duruyor?
Bahçeli devre dışı mı bırakıldı, yoksa sürecin mimarı olarak hâlâ masada mı?
Konuya başka bir açıdan baktığımızda ise, 51 kişilik Meclis, dokuz kişilik yürütme organı ve ortak program oluşturulması, bu girişimin geçici bir açıklama platformundan daha kurumsal bir siyasi temsil merkezi olma arayışında olduğunu görebiliriz.
HEVBENDÎ, silahların bırakılması sonrasında Kürt meselesinin yalnızca demokratikleşme, kültürel haklar veya mevcut siyasi sisteme entegrasyon çerçevesinde ele alınmasını yeterli bulmayan çevrelerin ortak siyasi zemini gibi kendisini tanımlıyor. Ve Kürt kimliğinin anayasal tanınması, dil hakları, kendi kaderini belirleme ve siyasi statü taleplerini daha geniş bir ulusal program içerisinde savunmayı hedeflemediğini açıklıyor...
Ama bir konuya da dikkat etmemizde fayda var: Kurulan oluşum bugün Kürt siyasi alanının tamamını temsil etmiyor. Çünkü ne hikmet ise, DEM Parti, HAK-PAR ve HÜDA-PAR gibi siyasi aktörler henüz oluşumda yer almamış...
Yani anlayacağımız, konu sadece Türkiye silahsızlanma süreciyle silahlı çatışma dönemini geride bırakıyor değil, HEVBENDÎ bu sürecin ardından masaya gelmesini istediği siyasi talepler için şimdiden örgütlü bir temsil zemini kurmasıdır esas konu.
Dolayısıyla mesele yalnızca silahların bırakılması değil, silahlar sustuktan sonra Kürt meselesinin hangi siyasi model üzerinden tartışılacağıdır...
Asıl merak edilen konulardan biri de Türkiye'deki siyasi partilerin bu gelişme karşısındaki tutumu.
İktidarından muhalefetine kadar siyasi partiler bu 51 kişilik Meclis'i, kuruluş bildirisindeki egemenlik ve siyasi statü ifadelerini nasıl değerlendiriyor? Komşu ülkelerin iç siyasetindeki gelişmeleri yakından takip eden, başka ülkelerdeki siyasi ittifaklar ve parlamentolar üzerine açıklamalar yapan siyasi aktörler, Türkiye'nin Diyarbakır'ında ortaya çıkan bu yapılanma hakkında neden henüz kapsamlı bir değerlendirme ortaya koymadı?
Acaba siyasi partiler bu oluşumu nasıl okuyor, hangi yönlerini önemli buluyor ve gelecekte nasıl bir siyasi sonuç doğurabileceğini düşünüyor?
Burada beklenen bir kınama ya da peşin hüküm değil; Türkiye'nin geleceğini ilgilendiren bir konuda siyasi partilerin görüşlerini, değerlendirmelerini ve öngörülerini kamuoyuyla paylaşmasıdır.
Diyarbakır Türkiye'nin dışında bir coğrafya değil!
Orada ortaya çıkan siyasi yapılanma da Türkiye'nin dışında cereyan eden bir mesele değil...
Acaba bu siyasi partiler için, komşu ülkelerin iç siyasetini konuşmaya gösterilen ilgi, Türkiye'nin kendi şehirlerinde yaşanan siyasi gelişmeler söz konusu olduğunda neden aynı ölçüde görünür olmuyor?
Çünkü bu mesele yalnızca HEVBENDÎ'nin ne istediğiyle ilgili değil; Türkiye'deki siyasi aktörlerin bu talepleri nasıl değerlendirdiğiyle de ilgilidir!
İnsan ister istemez soruyor: Ankara'da herkesin dikkati fon krizine çevrilmişken Diyarbakır'da kurulan 51 kişilik Meclis, kamuoyunun gözünden kaçan bir gelişme mi oldu, yoksa bu kadar önemli bir siyasi yapılanmanın gündemin gerisinde kalması tesadüf müydü?
Daha da önemlisi, Türkiye'nin geleceğini ilgilendiren böyle bir gelişmenin kamuoyunda neden yeterince tartışılmıyor?
Ankara'da fon krizi konusu gündemdeyken, konferansın basına kapalı yapılması ve bildirgede açıklanan siyasi hedefler gibi göz ardı edilmemesi gereken meseleler günlük siyasi tartışmaların arasında kaybolmamalıdır...
Evet, bugün Diyarbakır'da kurulan bu meclis bir devlet parlamentosu değil! Fakat bildirgesinde egemenlik, siyasi statü ve kendi kaderini tayin hedefleri bulunan bir yapılanma olduğu belortiliyor...
Bu hedeflerin Türkiye'nin mevcut anayasal düzeniyle nasıl bağdaştırılacağı sorusu cevapsız bırakılmamalıdır!
Türkiye'nin önünde yalnızca terörün sona erdirilmesi değil, sonrasında oluşacak siyasi tablonun da açıkça tanımlanması gibi önemli bir mesele bulunuyor. Çünkü mesele bugün Diyarbakır'da 51 kişinin bir meclis oluşturması değil; yarın bu meclisin hangi siyasi hedeflerin temsilcisi olacağıdır.
Ankara'nın gündemi değişir, siyasi polemikler unutulur, bugünün tartışmaları yarın yerini başka tartışmalara bırakır. Ancak devletlerin geleceğini ilgilendiren siyasi yapılanmaların sonuçları günlük gündemlerden çok daha uzun ömürlüdür...
Yazar: Ülker Fermankızı
