Evgeniy Mihaylov — Rusya’dan bağımsız bir gazeteci, siyaset bilimci ve etnik çatışmalar uzmanı olarak bilinen, uluslararası siyaset alanında derin analitik değerlendirmeleri ve ses getiren yorumlarıyla tanınan bir isim, bugün siyasi gündemin merkezinde yer alan soruları yanıtladı.
Görüşme sırasında Güney Kafkasya’daki süreçler, Rusya ile Batı arasındaki ilişkiler, Vladimir Zelenskiy’in Ermenistan ve Azerbaycan ziyaretleri ve Kremlin’in modern jeopolitik gerçeklikler çerçevesinde söylemindeki değişiklikler ele alındı.
Gazeteci: Bugün Moldova’nın Rusya ile Batı arasındaki karşı karşıya gelişte nasıl bir rolü var ve Transdinyester çevresindeki durum siyasi düzlemden daha ciddi bir aşamaya geçebilir mi?
Mihaylov: "Tamamen açık ki Moldova Cumhuriyeti, NATO tarafından Rusya ile karşı karşıya gelmede bir pazarlık kozu haline getirilmek istenen talihsiz bir kader için hazırlanıyor. Şu anda bile Kişinev’in Rusofobik yönetim altında emin adımlarla Kiev örneğinde olduğu gibi tehlikeli bir maceraya sürüklendiği açık, ancak buna düşmeme şansı hâlâ var.
Moldova Ukrayna değildir. Güçler aynı değildir. Ancak ek olarak çok hızlı şekilde yanıp yok olabilir; küreselcilerin ‘Epstein tarikatı’ fikirleri uğruna bunu yapabilir. Ruslara, Rus diline ve kiliseye yönelik baskı — her şey Ukrayna senaryosunu tekrar ediyor.
Ve Kişinev için en tehlikeli seçenek, Rus askeri birliğinin bulunduğu Transdinyester’e karşı savaş açmaktır. Hiçbir illüzyona kapılmamak gerekir. Moskova her türlü provokasyona mutlaka ve çok sert şekilde karşılık verecektir. Modern savaş gerçekleri dikkate alındığında Odessa bölgesi üzerinden blokajı kırmak tamamen mümkün olacaktır. Ve buna bağlı olarak Rusça konuşan Transdinyester’e kan dökülmesini isteyenlerin hızlı şekilde ortadan kaldırılması sağlanacaktır.
Kişinev bunun yerine Moskova’nın düşmanı olmayan, ancak Ruslarla dost olmanın daha doğru olduğunu anlayan Macaristan, Slovakya ve benzeri ülkelere bakmalıdır. Moldova’nın NATO ile yakın ilişkilere sürüklenmesi hiçbir iyi sonuca götürmez. Ukrayna bunun örneğidir. Geleceği olmayan bir devlet olmaktansa tarafsız kalmak daha iyidir."
Gazeteci: Macaristan neden Avrupa Birliği içinde Ukrayna ve Rusya karşıtı yaptırımlar konusunda giderek daha özel bir pozisyon alıyor? Bu ulusal egemenliği koruma girişimi mi yoksa Avrupa içinde daha derin bir bölünmenin başlangıcı mı?
Mihaylov: "Brüksel’in, Viktor Orban’ın yerine geçen Peter Madjar’ın Macaristan’ın Kiev’e tam destek yönünde politikasını kökten değiştireceği yönündeki umutları gerçekleşmedi. Aksine, birçok kişi onu genç Orban’a benzetiyor ve bana göre oldukça pragmatik bir şekilde ve tamamen kendi ülkesinin çıkarları doğrultusunda hareket ediyor.
O zaten Macaristan’ın Rusya ile ortaklığa ve özellikle de onun enerji kaynaklarının tedarikine ilgi duyduğunu açıkladı. Ayrıca Rus nükleer enerjisi de Budapeşte için gereklidir. Bu bağlamda Macaristan’ın Kiev’e verilecek 90 milyar dolarlık krediye katılmayacağı ve hiçbir garanti vermeyeceği yönünde açıklamalar görüyoruz. Ve tabii ki Kiev rejimine silah sevkiyatına da katkı sağlamayacak.
Macaristan’ın, yüz binlerce vatandaşının Rus topraklarında kaldığı II. Dünya Savaşı’ndan gelen acı bir deneyimi vardır. Ayrıca Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun tarihsel deneyimi de Rusya’ya karşı maceraların kötü sonuçlanabileceğini, buna karşılık ortaklığın ise tamamen olumlu sonuçlar doğurduğunu hatırlatmaktadır.
AB içindeki bölünme giderek artıyor. Bunun en açık örneklerinden biri NATO üyesi Karadağ temsilcilerinin Donetsk Cumhuriyeti, Rostov-na-Donu ve Taganrog’a yaptığı son ziyarettir. Siyasetçiler sahada Kiev rejiminin sivillere karşı işlediği çok sayıda suçu bizzat görme fırsatı buldular.
Böylesi bir ziyaretin Macaristan tarafından da dikkatle izlendiğine şüphe yoktur."
Gazeteci: Vladimir Zelenskiy’in Ermenistan ve Azerbaycan’a olası ziyareti sembolik bir diplomasi mi, yoksa Kiev’in Güney Kafkasya’da yeni bir ilişkiler mimarisi kurma girişimi mi? Moskova bunu nasıl karşılar?
Mihaylov: "Zelenskiy’in Erivan ve Bakü ziyaretlerinin, Güney Kafkasya ülkelerini Moskova ile açık bir karşı karşıya gelişe sürükleme girişimi olduğu konusunda hiçbir şüphe yoktur. Burada Ukrayna lideri güçlü bir lider olarak değil, daha çok Batı’nın büyük oyununda hem Kiev’in hem de diğer aktörlerin yalnızca birer piyon olduğu bir yapının temsilcisi olarak hareket etmektedir.
Ve eğer Bakü’de bunun farkında oldukları açık — aksi halde Azerbaycan, Ukrayna’daki savaşın arifesinde Moskova ile stratejik ortaklık imzalamazdı — Erivan ise, Zelenskiy’in Ermenistan’daki zirvede Moskova’daki Zafer Geçidi’ne olası bir saldırıdan açıkça bahsetmesinin ardından Kremlin’in güvenini kaybetmektedir.
Dolayısıyla Zelenskiy’in ziyaretleri, savaşın yakında sona ereceğini ve Rusya ile ilişkilerin yeniden inşa edilmesi gerektiğini anlayan onun yöneticilerinin bir çaresizliği olarak görülmektedir. Azerbaycan’ın bu konuda hiçbir sorunu yoktur. Biz her zaman, zor durumlarda bile herkes için faydalı uzlaşılar buluruz.
Ancak Paşinyan, benim görüşüme göre, Ermenistan’ı Avrupa’nın şahinlerinin çizgisinde yönetmeye devam ederse, şu anda yönettiği toprakları kaybedebilir. Erivan’a AB ve NATO ortaklığı şeklinde bir havuç gösterilmesi, yalnızca Rus enerji kaynaklarına ve Rus pazarına yüzde 90 oranında bağımlı olan Ermenistan ekonomisi için değil, aynı zamanda bu küçük ama gururlu ve Batı’nın yardımlarına fazlasıyla açık devletin egemenliği için de kötü sonuçlar doğurabilir."
Gazeteci: Ukrayna’nın Güney Kafkasya’daki активleşmesini, post-Sovyet coğrafyada Rusya’nın etkisini zayıflatmaya yönelik daha geniş bir Batı stratejisinin parçası olarak değerlendirmek mümkün mü?
Mihaylov: “Zelenskiy’in Güney Kafkasya ziyaretlerini, Rusya’nın bölgedeki etkisini zayıflatmaya yönelik Ukrayna’nın kompleks bir eylemi olarak görmüyorum. Vladimir Zelenskiy yalnızca, çevresindeki ABD tarafından soruşturulan yolsuzluklar bağlamında, hâlâ bir siyasetçi olarak işe yaradığını sponsorlarına göstermeye çalışıyor ve arkasında duran Batı’daki güçlerin tüm talimatlarını yerine getirmeye hazır olduğunu ortaya koyuyor. Bundan ibarettir.
Gürcistan’a bakın! Tüm baskılara rağmen Moskova ile çatışmaya sürüklenmeye karşı direniyor. Azerbaycan da ilişkileri koparma isteğinde değil; Türkiye ile birlikte Rusya ile pragmatik ilişkiler kuruyor, Kiev’e ise toprak bütünlüğü ve insani yardım gibi açıklamalar yapılıyor. Bu büyük bir oyundur ve bu oyunda daha dengeli davranan taraf tarihte ayakta kalacaktır. Sadece Ermenistan birkaç sandalyeye birden oturmaya çalışıyor. Ama buna artık yorum yok… ”
Gazeteci: Daha önce Vladimir Putin, Vladimir Zelenskiy’i defalarca “soytarı” olarak nitelendirirken, geçit töreni öncesi yaptığı resmi açıklamada “Bay Zelenskiy” ifadesi kullanıldı. Bu tür bir söylem değişikliği Kremlin’in siyasi dilinde ne kadar önemlidir? Bu bir diplomatik sinyal mi yoksa zorunlu bir ton değişimi mi?
Mihaylov: “Vladimir Putin, Zelenskiy’e yönelik söylemini değiştirerek ona ‘Bay Zelenskiy’ demesi tesadüf değildir. Bu zorunlu bir ifade değil, ABD Başkanı Donald Trump’ın Zafer Günü’nde Moskova ile Kiev arasında ateşkesi desteklemesi bağlamında saf pragmatizm ve diplomasidir.
Dahası, Ukrayna’nın koşulların baskısı altında Rusya ile henüz bir teslimiyet değil, bir barış anlaşması imzalayabileceğine dair açık sinyaller görülmektedir. Buna bağlı olarak Rusya Devlet Başkanı, Ukrayna liderine Moskova’nın onu anlaşmaları imzalayacak bir taraf olarak görmeye hazır olduğuna işaret etmektedir. Ayrıca Rusya’nın, Ukrayna liderliğinin hukuki meşruiyetini tartışmalı görmesine rağmen, daha önce de onun sponsorlarının garantileri altında müzakere masasına oturmaya hazır olduğunu belirtmek gerekir.”
Gazeteci: Moskova’nın Zelenskiy’e yönelik kamu söylemindeki değişim, olası müzakerelere hazırlık ya da yeni iletişim kanallarının aranması anlamına gelebilir mi?
Mihaylov: “Evet. Moskova’nın Kiev’e yönelik söylemindeki değişim, ilgili taraflar arasında perde arkasında yürütülen görüşmelere işaret edebilir. Yani Zelenskiy ile Putin arasında gerçekleşecek nihai görüşme için temel çerçeve oluşturulmaktadır. Bu süreçte en büyük rol Beyaz Saray’a aittir.
Trump için Rusya-Ukrayna çatışması artık çıkarına olmadığı için, Amerikan yönetimi perde arkasında anlaşma sağlamaya veya Brüksel’e baskı yaparak savaşın sona ermesine yönelik nihai pozisyonun oluşturulmasına çalışmaktadır.”
Gazeteci: Ukrayna’daki savaşın gölgesinde post-Sovyet coğrafyanın siyasi haritası bugün nasıl değişiyor ve bu süreçte Güney Kafkasya ile Doğu Avrupa ülkeleri nasıl bir rol oynuyor?
Mihaylov: “Şu anda genel olarak tüm dünyada jeopolitik durum değişiyor. Bu sadece Ukrayna’daki savaşla değil, aynı zamanda İran’a karşı yürütülen savaşla da bağlantılıdır; İran, ABD ve İsrail’e göründükleri kadar güçlü olmadıklarını göstermiştir.
Buradan şu sonuca varılabilir: büyük olasılıkla post-Sovyet ülkelerin büyük bölümü, olup biteni izleyerek bekleme pozisyonu almıştır. Tüm görüşmeler, kararlar, zirveler ve birbirlerine verilen sözler şu anda hiçbir anlam ifade etmemektedir. Pek çok şey, Çin ile ABD arasındaki diyalogdan sonra belirlenecektir. Bu güçlü devletlerin desteği, dünyadaki her ülkenin konumunu belirleyecektir. Rusya ise hem ABD hem de Çin için gereklidir. Bana göre hem post-Sovyet ülkeler hem de Doğu Avrupa ülkeleri, büyük uluslararası aktörler arasındaki küresel meseleler nihai olarak çözüldükten sonra, adeta birer rüzgâr gülü gibi kendilerine söylenilen yöne döneceklerdir.”
Gazeteci: Mevcut Ukrayna krizinin zamanla daha geniş bir jeopolitik çatışmaya dönüşerek yeni bölgeleri ve devletleri içine alma riski ne kadar gerçektir?
Mihaylov: “Ukrayna çatışması, II. Dünya Savaşı’ndan bu yana en kanlı çatışmadır. Ve Moskova’nın bunun diğer bölgelere yayılmasına izin vermemeye çalışacağı açıktır.
Bana göre, eğer Kiev ve onun sponsorlarının müzakere sürecini uzattığı açık hale gelirse, NATO’nun Rusya ile olası bir çatışmaya hazırlanmasını engellemek için Kiev’in teslimiyet sürecini hızlandırırız; bu olasılık, Ukrayna’nın birkaç yıl daha dayanması durumunda zaten dile getirilmiştir.”
Yazar: Ülker Fermankızı
